De Grote Gavioli – Volume One

De Grote Gavioli – Volume One verscheen in 2002. Volgens het oorspronkelijke boekje was dit
de eerste nieuwe opname van het instrument na de toen recent voltooide restauratie.

De opname werd in mei 2002 in de open lucht gemaakt in Rufforth bij York.
Het orgel was op dat moment eigendom van Nigel en Beverley Myers en hun familie.

De oorsprong van De Grote Gavioli

De firma Gavioli ontstond in Parijs in de negentiende eeuw en groeide uit tot één van de
belangrijkste fabrikanten van mechanische orgels. De ontwikkeling van muziekboeken van geperforeerd karton
speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van grote straat-, dans- en kermisorgels.

Om ook op de Duitse markt actief te worden, opende Gavioli in 1896 een fabriek in
Waldkirch, een plaats met een lange traditie van mechanische orgelbouw.

Omstreeks 1906 leverde deze fabriek een groot 89-toets orgel aan een Duitse klant.
Volgens het oorspronkelijke boekje was dit mogelijk de Dresdense showman Carl Patty,
die het instrument gebruikte bij zijn bioscoopvoorstelling.

Naar Nederland en de invloed van Carl Frei

In de jaren twintig kwam het orgel in handen van de Nederlandse showman Reinhard Dirks.
Rond 1930 liet hij het instrument verbouwen door Carl Frei.

Frei veranderde niet alleen de klank, maar breidde ook het pijpwerk aanzienlijk uit.
Voor de extra hoeveelheid pijpwerk was zelfs een aanvullende balginstallatie nodig,
die boven op de orgelkast werd geplaatst.

De naam De Grote Gavioli

In de jaren vijftig werd het orgel door twee liefhebbers veiliggesteld. Er bestond een plan om het instrument
als gemeentelijk orgel aan de stad Haarlem te verbinden, maar dit kwam niet van de grond.

Vervolgens werd het verkocht aan de gebroeders Waerts uit Assendelft.
Zij lieten het instrument volledig restaureren door de familie Perlee in Amsterdam.
In deze periode kreeg het instrument de naam waaronder het sindsdien beroemd is geworden:
De Grote Gavioli.

Vanaf zijn hernieuwde presentatie in 1958 trok het orgel door Nederland en behaalde het prijzen
tijdens verschillende orgelwedstrijden. Het reisde ook naar het buitenland, waaronder de
Freimarkt in Bremen en Fontainebleau in Frankrijk.

Naar Engeland

Toen het orgel opnieuw te koop kwam, ontstond in Nederland een initiatief om het binnen een stichting
voor het land te behouden. Dat lukte niet op tijd.

In 1963 werd De Grote Gavioli vanuit Rotterdam naar Engeland verscheept.
De nieuwe eigenaar werd Arthur Mason uit Burnham Market in Norfolk.

Later kwam het instrument terecht in het Bygone Museum in Fleggburgh.
Toen het orgel in 1996 opnieuw te koop werd aangeboden, kon snel worden gehandeld.
In juli van dat jaar werd het aangekocht door Nigel Myers en zijn familie.

Grote restauratie

Na bijna veertig jaar gebruik was opnieuw een grondige restauratie noodzakelijk.
Deze werd uitgevoerd in de werkplaatsen van A.C. Pilmer Automatic Music Ltd. in Rufforth bij York.

De beschildering van het gebeeldhouwde front werd verwijderd en opnieuw aangebracht in een stijl die zo dicht
mogelijk bij het oorspronkelijke uiterlijk moest komen. Ook het binnenwerk kreeg uitgebreid aandacht.

Russell Wattam begeleidde de werkzaamheden. Het pijpwerk werd hersteld en opnieuw tot goede
aanspraak gebracht door Judith Howard. Voor de decoratieve afwerking van het front waren onder meer
meester-vergulder Wilfried Siegel, orgelbouwer Alan Dickens en kunstenares
Briony Hallas betrokken.

Na voltooiing was het orgel opnieuw op verschillende evenementen in Engeland te horen.
Een bijzonder moment volgde in juni 2002, toen De Grote Gavioli terugkeerde naar zijn geboorteplaats
Waldkirch voor het Internationale Orgelfestival.

Carl Frei en het repertoire

Het programma op deze CD laat duidelijk de invloed van Carl Frei horen.
Frei had veel waardering voor de Duitse marscomponist Hermann Ludwig Blankenburg.
Twee marsen van Blankenburg zijn op deze opname opgenomen.

Bij de verbouwing van De Grote Gavioli breidde Frei onder meer de saxofoonsectie aanzienlijk uit.
Daardoor konden sterke tegenmelodieën worden gerealiseerd, een klankeffect dat bij verschillende stukken
op de CD goed tot zijn recht komt.

Ook enkele eigen composities van Frei zijn vertegenwoordigd. Daaronder bevindt zich
Waffenehre, dat na de Tweede Wereldoorlog ook bekend werd onder de naam
1000 Volt, en de Hommerson March.

De galop Rekordflug verwijst naar de beroemde recordvlucht van de Fokker
Pelikaan, die in december 1933 post tussen Nederland en Nederlands-Indië vervoerde.
   

 

Speellijst

1. Call to Arms March: Prince Eitel Friedrich
   Hermann Ludwig Blankenburg, Opus 55
2. Concert Waltz: Wedding of the Winds (Hochzeit der Winde)
   John T. Hall
3. Tango: Bella Mia
   Theo Mackeben
4. March: Einzug der Hellebardiere
   Hermann Ludwig Blankenburg, Op. 211
5. Kleine Mädel (Little Girls)
   V. Macheroni
6. Wij gaan naar Rome (We’re going to Rome)
   Ferry
7. Kannst du pfeifen, Johanna? (Can You Whistle, Johanna?)
   Sten Axelson / H.J. Bach
8. March: El Capitan
   John Philip Sousa
9. Happy Days Are Here Again (Wochenende und Sonnenschein)
   Jack Yellen / Milton Ager
10. Sail Along Silvery Moon
    Percy Wenrich / Harry Tobias
11. March: Waffenehre
    Carl Frei
12. Concert Waltz: Carmen Sylva
    J. Ivanovici
13. Gallop: Rekordflug (Record-breaking Flight)
    Carl Frei
14. Marina
    Rocco Granata
15. Du bist mit Gold nicht zu bezahlen
    J. Schmitz
16. Hommerson March
    Carl Frei
17. Selection: Les Cloches de Corneville (The Chimes of Normandy)
    Robert Planquette
18. Entrance March from The Gypsy Baron
    Johann Strauss II

Een Nederlands orgel met een internationale geschiedenis

De Grote Gavioli werd in Duitsland gebouwd, kreeg in Nederland onder Carl Frei een groot deel van zijn
kenmerkende klank en groeide hier uit tot een bekend instrument. Later vond het orgel een nieuw thuis in Engeland.
Daarmee vertelt het instrument niet alleen het verhaal van een groot mechanisch orgel, maar ook van de internationale
orgelcultuur waarin instrumenten, muziekboeken, arrangeurs en exploitanten voortdurend landsgrenzen passeerden.

De historische informatie, repertoiregegevens en credits op deze pagina zijn samengesteld aan de hand
van het oorspronkelijke boekje bij De Grote Gavioli – Volume One.