Musik für Flötenuhren, Spieluhren, Drehorgeln und Orgelwalzen
Musik für Flötenuhren, Spieluhren, Drehorgeln und Orgelwalzen
Een bijzondere klassieke uitgave met muziek die oorspronkelijk werd geschreven
voor mechanische muziekinstrumenten, waaronder fluitklokken,
speelklokken, draaiorgels en orgelwalsen.
Muziek voor mechanische instrumenten
Mechanische muziekinstrumenten waren al in de vijftiende en zestiende eeuw bekend,
maar beleefden vooral in de achttiende eeuw een belangrijke bloeiperiode.
Ook grote componisten schreven muziek voor deze instrumenten. Op deze plaat horen
we werken van onder anderen Joseph Haydn, Georg Friedrich Händel,
Carl Philipp Emanuel Bach, Leopold Mozart, Johann Ernst Eberlin en
Ludwig van Beethoven.
Hoewel de muziek oorspronkelijk voor mechanische instrumenten werd geschreven,
worden de stukken op deze plaat niet uitgevoerd op de oorspronkelijke automaten.
Organist Franz Haselböck speelt de muziek op het historische
orgel van de Kajetanerkirche in Salzburg.
De Flötenuhr
Een belangrijk instrument op deze plaat is de Flötenuhr.
Dit was een mechanische klok waarin een klein automatisch pijporgel was ingebouwd.
Een cilinder of ander mechanisch speelwerk bepaalde welke pijpen tot klinken kwamen.
Verschillende beroemde componisten schreven speciaal muziek voor dergelijke
instrumenten. Daardoor ontstond een bijzonder repertoire dat zich bevindt op het
grensvlak van klassieke muziek, uurwerken en mechanische orgelbouw.
Joseph Haydn
Van Joseph Haydn zijn twaalf stukken opgenomen die in
1792 voor een Flötenuhr werden geschreven.
Allegro moderato
Andante
Presto
Andante
Menuett
Menuett „Der Wachtelschlag”
Allegretto
Menuett
Allegro moderato
Vivace
Menuett: Allegretto
Presto
Georg Friedrich Händel
Van Händel horen we muziek die in verband wordt gebracht met
Clay’s Musical Clock.
A Voluntary on a Flight of Angels
Menuett
Allegro moderato
Air
Gigue
Muziek voor speelklokken en draaiorgels
Voor Draaiorgel Radio is vooral de bijdrage van
Carl Philipp Emanuel Bach interessant.
De oorspronkelijke hoes noemt deze werken expliciet:
5 Stücke für Spieluhren und Drehorgeln.
Allegro
Adagio
Allegro
Polonaise
Allegro
Der Morgen und der Abend
Op kant 2 staan twaalf stukken van
Leopold Mozart en Johann Ernst Eberlin.
Deze muziek hoorde bij de Salzburgse traditie rond het zogenaamde
Hornwerk op de vesting Hohensalzburg.
In 1759 liet Leopold Mozart een reeks van twaalf stukken uitgeven.
Voor iedere maand van het jaar was een afzonderlijk muziekstuk voorzien.
Jenner – Aria (Moderato) – Eberlin
Hornung – Fastnacht (Allegro) – Mozart
Merz – Choral mit Veränderungen – Mozart
April – Menueto – Eberlin
May – Menueto Pastorello – Mozart
Brachmonat – Scherzo – Mozart
Heumonat – Menueto – Mozart
Augustmonat – Aria – Eberlin
Herbstmonat – Jagd (Allegro) – Mozart
Weinmonat – Menueto – Mozart
Wintermonat – Menueto – Eberlin
Christmonat – Wiegenlied – Eberlin
De waterorgel van Hellbrunn
Van Johann Ernst Eberlin bevat de plaat daarnaast muziek
voor het mechanische waterorgel van Hellbrunn bij Salzburg.
Dit instrument maakte deel uit van de beroemde waterwerken en mechanische
attracties van Schloss Hellbrunn.
Concert – Vivace
Aria – Andante
Presto
Beethoven en de orgelwalze
Ook Ludwig van Beethoven schreef muziek voor een mechanisch
orgelsysteem. Op deze uitgave staat zijn
Scherzo für eine Orgelwalze uit 1799.
Een orgelwalze is een cilinder waarop het muziekprogramma mechanisch wordt
vastgelegd. Dat principe is nauw verwant aan de cilinderorgels die later ook
binnen de kermis- en straatorgeltraditie werden gebruikt.
De Mozart-Orgel in Salzburg
Voor deze plaat werd de muziek uitgevoerd door
Franz Haselböck op het orgel van de
Kajetanerkirche in Salzburg.
Het instrument werd volgens de platenhoes in 1696 gebouwd
door Johann Christoph Egedacher.
Mozart kende het instrument en speelde er volgens de toelichting graag op.
De opname werd gemaakt op 22 en 23 juli 1967.
De techniek was in handen van Da Camera.
De oorspronkelijke toelichting vermeldt Harry Halbreich als auteur van de tekst.
Waarom deze plaat op Draaiorgel Radio?
Deze plaat bevat nauwelijks draaiorgelmuziek in de betekenis waarin we die
tegenwoordig meestal kennen. Er klinkt geen groot straatorgel, dansorgel of
kermisorgel.
Toch hoort deze opname thuis in een collectie rond mechanische muziek.
Zij laat horen welk repertoire al in de achttiende eeuw speciaal werd geschreven
voor automatisch spelende orgels, muziekklokken en cilindersystemen.
Daarmee vormt deze uitgave een interessante verbinding tussen klassieke muziek
en de latere ontwikkeling van draaiorgels en andere mechanische muziekinstrumenten.
Musik für Flötenuhren, Spieluhren, Drehorgeln und Orgelwalzen
verscheen bij Da Camera Magna onder catalogusnummer
SM 93209.
Information
| Format | Album, Vinyl |
|---|---|
| Record Label | Da Camera Magna |
| Genres | |
| Styles |
No artists associated with this album.