Draaiorgel De Sater
Een bekend Nederlands straatdraaiorgel met een lange geschiedenis.
De Sater was jarenlang nauw verbonden met Middelburg
en vertrok in 1990 naar Japan.
Een bekend Nederlands straatorgel
Draaiorgel De Sater behoort tot de bekende Nederlandse
straatdraaiorgels uit de twintigste eeuw.
Het instrument werd oorspronkelijk rond 1900 gebouwd
door de Belgische orgelbouwer Joseph Bursens.
Zoals bij veel draaiorgels veranderde het instrument in de loop van zijn
bestaan meerdere malen van eigenaar en standplaats.
Uiteindelijk kwam De Sater terecht in Zeeland, waar het orgel een belangrijk
onderdeel werd van het straatbeeld van Middelburg.
De Sater in Middelburg
Vanaf 1954 was De Sater verbonden met Middelburg.
Het orgel speelde daar jarenlang op straat en werd voor veel inwoners
en bezoekers een herkenbaar onderdeel van de stad.
De periode in Zeeland
In Middelburg werd het orgel onder meer verbonden met
De Kring van Draaiorgelvrienden.
Ook de namen van het echtpaar De Gouweloos en
orgelman Theo Flohil komen terug in de geschiedenis
van het instrument.
Gedurende vele jaren was De Sater vrijwel dagelijks in de straten van
Middelburg te horen. Daarmee kreeg het orgel een betekenis die verder
ging dan alleen muziek.
Het instrument werd onderdeel van het lokale straatbeeld en van de
herinneringen van een generatie inwoners en bezoekers.
1900 – 1990
De Nederlandse periode van De Sater beslaat bijna een volledige eeuw.
Na omzwervingen via onder andere Den Haag en Rotterdam kwam het orgel
uiteindelijk in Middelburg terecht, waar het tot 1990 bleef spelen.
Verkoop naar Japan
In 1990 kwam een einde aan de Nederlandse periode.
De Sater werd verkocht naar Japan.
Voor liefhebbers in Nederland betekende het vertrek van het orgel
het verdwijnen van een vertrouwd instrument uit het straatbeeld.
Tegelijkertijd bleef De Sater dankzij de verkoop als historisch
mechanisch muziekinstrument behouden.
Sakura, Japan
De Sater bevindt zich tegenwoordig in de Japanse stad
Sakura, waar het instrument deel uitmaakt van de
collectie van de Sakura Citizen’s Music Hall.
Gebouwd door Bursens
De oorsprong van het orgel ligt bij de Belgische orgelbouw.
De Sater wordt toegeschreven aan Joseph Bursens,
een naam die nauw verbonden is met de ontwikkeling van Belgische
straat- en dansorgels.
Belgische orgelbouwers hadden een grote invloed op de Nederlandse
draaiorgelcultuur. Veel bekende Nederlandse straatorgels begonnen hun
bestaan als Belgisch instrument en werden later verbouwd, uitgebreid
of aangepast aan de Nederlandse praktijk.
De muziek van De Sater
Door de jaren heen speelde De Sater een breed repertoire.
Oude marsen en walsen stonden naast Nederlandse populaire muziek
en bekende melodieën uit verschillende perioden.
Een belangrijk deel van die geschiedenis is bewaard gebleven op
grammofoonplaten, cassettebandjes en particuliere opnamen.
Zulke opnamen zijn tegenwoordig waardevolle documenten omdat zij
niet alleen de muziek bewaren, maar ook de specifieke klank van
het orgel in een bepaalde periode.
Historisch geluidsdocument
Oude opnamen van De Sater laten horen hoe het instrument klonk
tijdens zijn Nederlandse periode. Daarmee bewaren zij een stukje
muzikaal erfgoed dat na het vertrek van het orgel uit Nederland
niet meer vanzelfsprekend te horen was.
Van Middelburg naar Sakura
Het verhaal van De Sater laat goed zien hoe internationaal de geschiedenis
van mechanische muziekinstrumenten kan zijn.
Gebouwd in België, jarenlang spelend in Nederland en uiteindelijk
terechtgekomen in Japan.
Daarmee overspant de geschiedenis van dit orgel inmiddels meer dan
een eeuw en drie landen.
Draaiorgel Radio
Draaiorgel Radio probeert historische opnamen en informatie rond
instrumenten als De Sater opnieuw toegankelijk te maken.
Oude banden, platen, foto’s en verhalen helpen om niet alleen de muziek,
maar ook de geschiedenis achter deze orgels te bewaren.
