Jef Ghysels en Arthur Prinsen – historische orgelopnamen uit 1980
Een bijzondere cassette-opname uit 1980 brengt ons terug naar de Belgische
wereld van mechanische orgels, verzamelaars, orgelbouwers en noteurs.
Centraal staan de collecties van Jef Ghysels en
Arthur Prinsen.
De historische cassette
De oorspronkelijke cassette draagt de datum
18 oktober 1980.
Volgens de aantekeningen bij de opname werden verschillende mechanische
orgels uit de collecties van Jef Ghysels en Arthur Prinsen vastgelegd.
Bij Ghysels worden op het bandje opnamen uit Brussel genoemd.
Bij Arthur Prinsen wordt eveneens een afzonderlijke reeks instrumenten
vermeld. De oorspronkelijke opname wordt toegeschreven aan
Timmersmans uit Haarlem.
Niet alle gegevens die op het bandje staan kunnen tegenwoordig nog volledig
onafhankelijk worden bevestigd. Daarom worden aantallen toetsen en enkele
instrumentnamen waar nodig weergegeven als informatie van de oorspronkelijke
cassette.
Bekijk en beluister de gedigitaliseerde cassette
Jef Ghysels
Jef Ghysels was een bekende Belgische verzamelaar van
mechanische muziekinstrumenten. Zijn verzameling bestond uit grote
dansorgels, kermisorgels en verschillende kleinere mechanische instrumenten.
Ghysels hield zich niet alleen bezig met verzamelen. Hij werkte ook aan
instrumenten en vervaardigde onder meer orgelfronten. Binnen zijn collectie
bevonden zich verschillende belangrijke Belgische orgels.
Op de cassette genoemd bij Jef Ghysels
Brusilia – 68-toets Bursens-orgel
Mortier – op het bandje aangeduid als 92 toetsen
Fasano – op het bandje aangeduid als 78 toetsen
Brusilia
Een bekend instrument uit de collectie Ghysels is
Brusilia. Dit 68-toets straatorgel werd gebouwd door
Arthur Bursens in opdracht van Jef Ghysels.
Het front werd door Ghysels zelf vervaardigd. Brusilia is een van de
instrumenten uit zijn verzameling die voor het Belgische muzikale erfgoed
bewaard zijn gebleven.
Arthur Prinsen
Arthur Prinsen was muzikant, arrangeur, noteur,
orgelhersteller en orgelbouwer. Hij werd vooral bekend door zijn grote
kennis van mechanische muziek en het arrangeren en vervaardigen van
kartonnen orgelboeken.
Samen met zijn echtgenote Paula Prinsen werkte hij jarenlang
aan mechanische muziekinstrumenten. Paula hielp onder andere bij het
vervaardigen van orgelboeken.
Rond 1980 verhuisden Arthur en Paula naar een groter pand in
Sint-Niklaas. Naast de werkplaats ontstond daar ruimte voor
een eigen verzameling mechanische orgels.
Het museum werd een ontmoetingsplek voor liefhebbers van mechanische muziek.
Bezoekers konden er niet alleen instrumenten bekijken, maar ook kennismaken
met het ambacht achter orgelboeken, restauratie en mechanische muziek.
Op de cassette genoemd bij Arthur Prinsen
Carneval – Hooghuys
Wellershaus – op het bandje aangeduid als 70 toetsen
Flamingo – Decap
Compton – theaterorgel
Kant 2
Op kant 2 van de cassette staat opnieuw de verzameling van Arthur Prinsen
centraal. Daarbij worden nog verschillende andere mechanische orgels genoemd.
Op de cassette vermeld
Troubadour – Gavioli
Bursens – op het bandje aangeduid als 68 toetsen
Mortier
De kunst van het orgelboek
Een mechanisch orgel heeft geen geluidsopname nodig om muziek te maken.
Bij veel van deze instrumenten wordt de muziek aangestuurd door een
gevouwen kartonnen boek.
De gaten in zo’n orgelboek bepalen welke tonen, registers en andere functies
van het orgel worden aangestuurd. Het maken van zo’n boek vereist zowel
muzikale kennis als kennis van het specifieke instrument.
Arthur Prinsen werd een belangrijke specialist in dit vak. Hij arrangeerde
muziek voor uiteenlopende mechanische orgels en hielp daarmee om oud én
moderner repertoire geschikt te maken voor deze instrumenten.
Wat gebeurde er met de verzamelingen?
De verzameling van Arthur Prinsen bleef uiteindelijk niet als één geheel
bestaan. Verschillende instrumenten kwamen terecht bij andere verzamelaars
en een deel verhuisde naar het buitenland.
Een belangrijk deel van de collectie van Jef Ghysels bleef daarentegen
behouden. De Vlaamse Gemeenschap kocht de collectie in 2007.
De collectie bestaat uit vier grote en twaalf kleinere orgels, aangevuld
met onder meer muziekboeken, beelden en documentatiemateriaal.
Sinds 2010 wordt de verzameling bewaard in een geklimatiseerd depot in
Kallo. Museum Vleeshuis in Antwerpen is betrokken bij het beheer en de
ontsluiting van deze bijzondere collectie.
Waarom deze cassette bijzonder is
Deze opname bewaart niet alleen muziek. Zij laat ook de klank horen van
verschillende historische instrumenten op een moment waarop de collecties
van Ghysels en Prinsen nog volop werden gebruikt en uitgebreid.
Daarmee vormt de cassette een klein geluidsdocument van de Belgische
mechanische orgelcultuur rond 1980.
Historische videobeelden van Arthur Prinsen
Op YouTube zijn ook historische beelden bewaard gebleven van Arthur Prinsen
en zijn mechanische orgels. De onderstaande opnamen van
Pier Lala v Puyvelde (Pieter)
Arthur Prinsen – deel 1
Bekijk deel 1 op YouTube
Arthur Prinsen – deel 2
Bekijk deel 2 op YouTube
Het orgelmuseum van Arthur Prinsen
Bekijk de museumopname op YouTube
Draaiorgel Radio
Deze historische cassette is gedigitaliseerd om de muziek en informatie
rond deze bijzondere mechanische orgels opnieuw toegankelijk te maken.
Meer historische opnamen, platen, instrumenten en documentatie vindt u
op Draaiorgel Radio.
