Dat geluid hoorde bij Nederland.
Wat veel mensen vergeten, is dat een groot deel van die wereld ook is vastgelegd op langspeelplaten. Geen bijzaak. Geen curiositeit. Maar serieuze opnames van instrumenten die toen midden in het leven stonden.
Meer dan zomaar platen
De afgelopen tijd heb ik een aantal van die platen toegevoegd aan de site. En als je ze naast elkaar legt, zie je iets opvallen.
Je ziet verschil.
Neem het orgel “De Turk”. Dat is het straatorgel zoals de meeste mensen het kennen. Breed repertoire. Van Amsterdamse liedjes tot marsen en operette. Een orgel dat meebeweegt met het publiek.
Op de ene plaat hoor je het typische straatgeluid. Direct. Herkenbaar. Liedjes die iedereen kon meezingen.
Op een andere plaat hoor je hetzelfde orgel ineens heel anders. Operette. Melodieus. Bijna concertachtig. Dan merk je pas hoe veelzijdig zo’n instrument eigenlijk was.
Een andere wereld
En dan heb je het Ruth-orgel van Kooistra uit Goutum. Dat is een andere wereld. Meer richting kermisconcert. Duits van karakter. Strakker. Krachtiger. Minder straat, meer traditie.
Dat verschil is geen detail. Dat is precies waar het om draait.
Een hele wereld achter het orgel
Draaiorgels waren geen één soort instrument. Er zat een hele wereld achter. Verschillende bouwers, verschillende landen, verschillende stijlen.
De ontwikkeling begon al in de 18e eeuw. Eerst klein en eenvoudig. Later groter, rijker en technisch beter.
Fabrikanten uit Duitsland, Frankrijk en Italië gaven elk hun eigen karakter aan het orgel. Namen als Ruth, Gavioli en Limonaire bepaalden het geluid en het uiterlijk.
Nederland als orgelland
Nederland werd geen groot productieland. Maar wel het land waar die orgels een tweede leven kregen.
Hier stonden ze op straat. Hier werden ze verhuurd. Hier bleven ze bestaan.
Dat hoor je terug op deze platen.
Geen nostalgie maar documentatie
Dit zijn geen studioprojecten. Dit zijn momentopnames van een levende cultuur. Van orgels die echt gespeeld hebben, echt op straat hebben gestaan, echt publiek hebben gehad.
Juist daarom zijn deze LP’s zo waardevol.
Ze laten zien hoe breed die wereld was. Niet één geluid. Maar een heel spectrum. Van straatlied tot operette. Van volksmuziek tot mars.
En misschien nog wel belangrijker.
Ze laten horen hoe het klonk voordat het langzaam uit het straatbeeld verdween.
Dat maakt deze platen geen nostalgie.
Dat maakt ze documentatie.
En precies daarom horen ze hier thuis.
